Lusso Accessibile

Home Medisch Medisch Spina bifida
Spina bifida Afdrukken E-mailadres

Eindelijk….na negen maanden vol spanning uitzien naar de bevalling, wordt de baby geboren. De geboorte is vaak een feestelijke, maar ook wel spannende gebeurtenis. Meestal gaat het goed en kun je samen met je kindje op je buik uitrusten van de bevalling, en samen met je partner genieten van het feit dat je ouder geworden bent.

Maar soms hoor je “dat het niet goed is”is. De sfeer is opeens bedrukt en alles lijkt in een stroomversnelling te gaan. Aangeboren afwijkingen zijn soms direct

zichtbaar en brengen een grote emotionele shock teweeg. Elk jaar worden in ons land 200 tot 300 kinderen met spina bifida geboren.

 

Medische informatie spina bifida

Bij de normale ontwikkeling van een kind is in derde week na de bevruchting de basis van het centraal zenuwstelsel gelegd. Het centraal zenuwstelsel bestaat uit de grote hersenen, de kleine hersenen, de hersenstam en het ruggenmerg. De ontwikkeling begint met een verdikking aan de rugzijde van het embryo (de vrucht waaruit het kind ontstaat). Dit is de neurale plaat. Het midden van de plaat verzinkt en er ontstaat een gleuf van hoofd naar stuit. In de daaropvolgende dagen buigen de twee zijkanten van deze plaat zover naar elkaar toe dat ze elkaar raken en met elkaar vergroeien. Dit is te vergelijken met het sluiten van een rits. Zo wordt de gleuf een buis; dit wordt de neuraalbuis genoemd. Een normale ontwikkeling van de neuraalbuis is erg belangrijk. Voor de ontwikkeling van de omringende structuren. Zo zullen de wervelbogen die gewoonlijk de neuraalbuis (en later het ruggenmerg) omringen, zich aan de achterzijde niet kunnen sluiten. Hierdoor ontstaat een ‘een gespleten ruggengraat’, wat de letterlijke vertaling is van spina bifida.

 

De aandoening spina bifida

Het centrale probleem van een spina bifida is dat op een bepaalde plaats van het

traject schedel naar stuit, de neurale plaat zich niet tot buis vormt. Het is als of een ‘tandje van de rits’ ontbreekt en de randen blijven wijken. Het niet volledig sluiten van de neuraalbuis noemen we een sluitingsdefect. Als de neuraalbuis zich niet goed sluit zal het zenuwweefsel zich op die plaats ook niet goed ontwikkelen. Bovendien als de neuraalbuis ergens open staat, kunnen er ook geen bedekkende weefsels overheen groeien. Spieren komen in het midden van de rug niet bij elkaar en vetweefsel en huid kunnen ontbreken. De wervelbogen, die de buis aan de buitenkant moeten omringen, blijven eveneens open. De ontwikkelingsstoornis die ontstaat doordat een deel van de  neuraalbuis niet gesloten is, heet ‘gespleten ruggengraat’ of in het Latijn: spina bifda.

 

Verschillende vormen van spina bifida

In geval van spina bifida worden twee vormen onderscheiden: spina bifida occulta en spina bifida aperta. Beide vormen zien er aan de buitenkant verschillend uit.

We spreken over spina bifida occulta (een ‘verborgen gespleten rug’), wanneer het

neuraalbuisdefect met huid bedekt is. Vaak zijn op de huid boven het defect wel

afwijkingen te zien, zoals een wijnvlek of beharing, een bult of juist een ‘putje’.

Omdat het defect onder de huid verborgen ligt, kan het voorkomen dat de juiste

diagnose pas op latere leeftijd gesteld wordt.

Een spina bifida aperta is meteen na de geboorte zichtbaar door een huiddefect.

De rug is daadwerkelijk ‘open’ en er zit een soort wond. Het rugdefect wordt in

wisselende mate naar buiten gedrukt, waardoor een ronde zwelling ontstaat met in het oppervlak het defect. Een bijzondere situatie bestaat wanneer er sprake is van een meningocèle (mc). Dan bestaat er een uitstulping van ruggenmergvliezen, bedekt met huid of onbedekt, het ruggenmerg zelf is niet afwijkend. Die afwijking behoeft wel een corrigerende operatie, maar geeft geen ontwikkelingsproblemen.

Gaat een menigocèle gepaard met een afwijkend ruggenmerg, (myelodysplasie) dan spreken we van meningomyelocèle (mmc). Dan zijn wel neurologische problemen te verwachten

Hoe vaak komt het voor?

Het voorkomen van spina bifida varieert per land en per bevolkingsgroep.

In Nederland worden er jaarlijks ongeveer 200 tot 300 kinderen met spina bifida aperta geboren; dat wil zeggen ongeveer 1 op de 1000 levend geboren kinderen. Dit is aanzienlijk lager dan in sommige andere landen (bijvoorbeeld Engeland), maar weer hoger dan bijvoorbeeld in Japan. Gegevens over het vóórkomen van spina bifida occulta zijn niet bekend.

 

Oorzaken van spina bifida

Wat precies de oorzaak is van het ontstaan van spina bifida, is niet bekend. Er zijn veel factoren die een rol kunnen spelen.

 

Gevolgen van spina bifida

De ervaring leert dat elke patiënt met een spina bifida anders is. Zelfs indien de afwijking van het ruggenmerg zich op ongeveer hetzelfde niveau bevindt, kan het met het ene kind beter gaan dan met het andere. De oorzaak van deze verschillen kan in de aard en ernst van de afwijking zelf liggen en of in later optredende complicaties die lang niet altijd te voorzien zijn. Soms zijn de verschillen echter onverklaarbaar en heeft het ene kind simpelweg ‘meer geluk’ dan het ander.

 

 Hydrocefalus

Bij veel kinderen (ongeveer 90%) met spina bifida ontwikkelt zich vrij snel na de geboorte een waterhoofd (hydrocefalus). Vaak is een begin al voor de geboorte aanwezig. Een hydrocefalus ontstaat doordat hersenvocht niet goed weg kan stromen uit de hersenkamers. De grote hersenen hebben in hun middelste deel een holte waarin hersenvocht gevormd wordt. Dit vocht loopt via dunne kanaaltjes naar het centrale deel van de hersenen. Van daaruit wordt het afgevoerd naar de ruimte rondom de hersenen en het ruggenmerg. Vanuit deze ruimte wordt het hersenvocht weer opgenomen in het bloed. Normaal gesproken zijn de productie en de afvoer van het hersenvocht met elkaar in evenwicht. Bij mensen met spina bifida is dit evenwicht verstoord, waardoor er teveel vocht in de hersenkamers achterblijft. Hierdoor wordt de druk in de hersenkamers

te hoog. Doordat de verschillende schedelbeenderen bij jonge kinderen nog

niet gesloten zijn, groeit het hoofd dan te snel. Wanneer een druk verhoging optreedt is een neurochirurgische ingreep (het plaatsen van een drain) noodzakelijk om de hersendruk te normaliseren.

 

Mentale ontwikkeling

Het is gebleken dat al dan niet in samenhang met hydrocefalus, de verstandelijke

ontwikkeling van kinderen achter kan blijven. Het begeleiden en stimuleren van een kind met een ontwikkelingsachterstand is erg belangrijk. Echter net als bij gezonde kinderen is de verstandelijke ontwikkeling van veel factoren afhankelijk.

 

Gevoelsstoornissen

Doordat de zenuwbanen in het ruggenmerg niet goed functioneren, kunnen bepaalde gedeelten van het onderlichaam gevoelloos zijn. Op deze plaatsen is sprake van geen of een sterk verminderde pijnbeleving of het kind voelt geen aanrakingen en temperatuurverschillen. Gevoelsstoornissen kunnen aanleiding zijn voor het optreden van drukplekken in de huid en let erop dat uw kind niet op of tegen een verwarming gaat zitten.

 

Chiari II malformatie

Bijna alle kinderen met een spina bifida aperta hebben een afwijking in de aanleg van de kleine hersenen. Dit wordt een Chiari II malformatie genoemd. Hierbij bevinden  zich delen van de kleine hersenen in het achterhoofdsgat en naast het hals/ruggenmerg. Bij een klein aantal kinderen geeft dit klachten in de vorm van slikproblemen en ademhalingsmoeilijkheden. In die gevallen is soms een speciale behandeling nodig.

 

Tethered cord syndroom

Bij het tethered cord syndroom is het ruggenmerg vastgegroeid door afwijkend weefsel op de plaats van het rugdefect. Het ruggenmerg kan daardoor niet meer goed schuiven, wat noodzakelijk is bij bijvoorbeeld het buigen van de rug. Bij een spina bifida aperta is het ruggenmerg meestal vastgegroeid bij het oude operatielitteken. Bij een spina bifida occulta is zo’n vastzittend ruggenmerg vaak het enige probleem. Er is dan een vergroeiing met vetweefsel of bindweefsel.

 

Oogproblemen

Kinderen met een hydrocefalus hebben een vergrote kans op afwijkingen van de ogen. Wanneer de spieren van beide oogbollen niet goed samenwerken kan dat leiden tot dubbelzien. Dit kan het gevolg zijn van minder goede werking van de oogzenuw of vernauwing van het blikveld. Ook kunnen oogbewegingsafwijkingen voorkomen met scheelzien.

 

Handfunctie

Bij kinderen met spina bifida zien we vaker fijnmotorische stoornissen. Vooral wanneer er sprake is van een Chiari II malformatie kan de handvaardigheid

beperkt zijn. Centrale oorzaken zijn een verminderde taak gerichtheid en handigheid, maar er kan ook sprake zijn van om minder kracht, en minder gevoel voor pijn en temperatuur.

 

Koude voeten

Kinderen met spina bifida hebben vaak koude voeten en onderbenen. Dit komt omdat deze kinderen de voeten en benen minder bewegen en de huiddoorbloeding minder goed functioneert. De kinderen klagen er zelf bijna nooit over. Door regelmatig de positie van de benen te veranderen en te beschermen tegen afkoeling kunt u de verschijnselen verminderen.

 

Problemen blaas en bekkenbodem

Blaasfunctiestoornissen

De meeste kinderen met spina bifida hebben blaasfunctiestoornissen. De blaas heeft normaal gesproken een opslagfunctie en een afvoerfunctie. Urine afkomstig uit de nieren wordt in de blaas bewaard (opslagfunctie). Op het moment dat de blaas vol genoeg is, trekt deze samen en wordt de urine uitgeperst, totdat de blaas volledig leeg is. De opslagen afvoerfunctie van de blaas wisselen elkaar af en worden gecoördineerd vanuit het ruggenmerg. Een afwijking in het ruggenmerg verstoort deze coördinatie. Daardoor ontstaan er problemen met de opslag en/of afvoer van de urine. Als de urine niet goed opgeslagen kan worden, treedt er onwillekeurig urine verlies (incontinentie) op. Je kind kan de urine niet ophouden of verliest steeds kleine hoeveelheden. Problemen met de afvoer van urine kunnen leiden tot overvulling van de blaas, tot infecties aan de blaas of zelfs de nieren. Ook kan de druk in de blaas zo hoog oplopen dat de urineleiders

en nieren zich verwijden. Op den duur kan dit leiden tot onherstelbare functieverlies van de nieren.

 

Problemen met de ontlasting (defecatiestoornissen)

In het onderste gedeelte van het ruggenmerg ligt het centrum waar de functie van de endeldarm inclusief de sluitspier van de anus wordt geregeld. Afwijkingen in dit gedeelte van het ruggenmerg leiden daarom tot verlies van aandranggevoel en problemen met de ontlasting, mede door verlies van perskracht. Bij de meeste kinderen met spina bifida functioneert de sluitspier van de anus afwijkend. De kinderen hebben daardoor geen controle over hun ontlasting. Dat kan leiden tot incontinentie (de ontlasting komt/loopt er gewoon uit), obstipatie (verstopping) of beide; als een verstopping lang duurt kan dat namelijk een continu verlies van dunne ontlasting tot gevolg hebben (overloopdiarree). De obstipatieproblemen van kinderen met een spina bifida ontstaan mede doordat de kinderen weinig bewegen en doordat de buikspieren, die moeten helpen om de ontlasting naar buiten te persen, gedeeltelijk verlamd zijn.

 

Orthopedische problemen

De spieren, botten en gewrichten vormen samen het bewegingsapparaat. Voor goede bewegingsmogelijkheden is het belangrijk dat naast goede spierkracht, botten en gewrichten zich in een goede stand bevinden. Een kind met spina bifida heeft bijna altijd, in meer of mindere mate, problemen met het  bewegingsapparaat.

 

Zoals al eerder beschreven, zijn deze problemen bij een ‘lage spina bifida’ minder

ingrijpend dan bij een ‘hoge spina bifida’. Door de afwijking van het ruggenmerg krijgt een aantal spieren geen goede signalen en kunnen daardoor ook niet willekeurig functioneren. Hierdoor treden houdingsafwijkingen en verlammingsverschijnselen op. Als de spieren minder goed functioneren zal de vorm van de gewrichten en de botten zich afwijkend ontwikkelen. Bij een kind met spina bifida werken spiergroepen meestal niet goed samen. Hierdoor kunnen dwangstanden (contracturen) over de gewrichten ontstaan. Deze dwangstanden kunnen betrekking hebben op de rug, de heupen, de knieën en de voeten. Combinaties van deze dwangstanden komen veel voor.

Gevolgen

Als gevolg van problemen met het bewegingsapparaat kunnen de volgende

orthopedische problemen ontstaan:

rug: bocht in de wervelkolom (scoliose)

heupen: dwangstanden heupluxaties of abnormale ontwikkeling van de heupen

(heupdysplasie)

knieën: buigcontracturen (dwangstanden) waardoor de knieën bijvoorbeeld niet

meer gestrekt kunnen worden

voeten: hakvoet, holvoet, spitsvoet, klompvoet

 

Andere mogelijke complicaties

Hormonale problemen (endocrinologische problemen)

Deze problemen treden pas later op. Kinderen met spina bifida worden over het

algemeen minder groot dan gewone kinderen. Er zijn meerdere oorzaken van minder ontwikkeling van sommige lichaamsdelen. Sommige kinderen met spina bifida zijn al klein bij de geboorte. Bij anderen zijn het voornamelijk de wervelafwijkingen die leiden tot een verminderde lengtegroei. Ook zijn er kinderen bij wie het lichaam te weinig groeihormoon aanmaakt (groeihormoondeficiëntie).

 

(bron: patiënten informatie dossier WKZ Utrecht)